De opgave
De Fryske pleats is meer dan een boerderij: het is een drager van het Friese landschap en vaak cultureel erfgoed. Tegelijkertijd stoppen steeds meer agrarische bedrijven.
Dat vraagt om nieuwe functies voor erven, zonder de ruimtelijke kwaliteit te verliezen. De provincie heeft hiervoor regels vastgelegd in de Omgevingsverordening. In de praktijk blijken deze regels behoorlijk complex voor initiatiefnemers en professionals.
De opgave was daarom tweeledig:
- maak het geldende beleid begrijpelijk en leesbaar
- bied inspiratie én richting voor nieuwe ontwikkelingen
Doel: Het behouden van deze bijzondere plekken in het Friese landschap, door in te zetten op zorgvuldig en kwalitatief hoogwaardig ruimtegebruik. Met een nieuwe invulling kunnen voormalige agrarische erven bijdragen aan bijvoorbeeld de woningbouwopgave en maatschappelijke initiatieven.
De handreiking laat ook zien dat er vaak meer mogelijk is dan de rood-voor-roodregeling, waarbij de sloop van stallen resulteert in het bouwen van één of twee woningen.
De aanpak
We ontwikkelden een handreiking die uitlegt wat mag en op welke manier, en die laat zien hoe je tot een goed plan komt. Centraal staat het denken vanuit het erf én zijn omgeving.
De handreiking combineert:
- inzicht in het Friese landschap en boerderijtypen;
- concrete bouwstenen voor erftransformatie;
- een vertaling van het geldende beleid naar een leesbaar verhaal;
- praktische stappenplannen voor initiatiefnemers.
Drie duidelijke routes
Om initiatiefnemers te helpen kiezen, hebben we de mogelijkheden uit de omgevingsverordening vertaald naar drie herkenbare routes:
Route A – Hergebruik Transformatie van bestaande bebouwing (ook stallen en schuren) naar een nieuwe functie.
Route B – Ruimte-voor-ruimte Sloop van bebouwing in ruil voor nieuwbouw van één of twee woningen
Route C – Kwaliteitsarrangement Bijzondere ontwikkelingen waarbij significant extra kwaliteit wordt toegevoegd aan erf en omgeving.
Deze indeling helpt om snel te begrijpen welke aanpak past bij een initiatief en welke spelregels daarbij horen.
Onze rol
Wij waren verantwoordelijk voor het gehele traject, van concept tot eindproduct:
• Structurering van de inhoud Vertaling van complexe regelgeving naar een heldere opbouw
• Conceptontwikkeling Ontwikkeling van de drie routes en de onderliggende systematiek
• Beeld en tekst Toegankelijke teksten maken voor een brede doelgroep, ondersteund door beeldmateriaal
• Verbinding met praktijk Koppeling van beleid aan concrete situaties op het erf
Benieuwd naar de handreiking? Je download de PDF hier.
Uitreiking van de Handreiking Transitie Fryske Pleats in maart 2026 door Nelleke Linthorst aan gedeputeerde Eke Folkerts
